تبلیغات
سایت اختصاصی طریقت قادری خالصی طالبانی - در بیان ذکر الله (ج)
(( اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی‘ سَیِّدِنا مُحَمَّدٍ وَ عَلی‘ الِ سَیِّدِنا مُحَمَّدٍ .))
تاریخ : 1391/12/1
نویسنده : نادر نادری
در بیان ذکر الله (ج)

«یا أیها الذین آمنو أطیعوالله و أطیعو الرسول و اولی الامر منکم»


در قرآن مجید در مورد تأکید و تشویق نسبت به ذکر الله ده عنوان ذیل ذکر شده است:

1-به اهل ایمان دستور اکید آن داده شده است:

(یا أیها الَّذینَ آمَنُوا اذکُرُوا اللهَ ذِکراً کَثیراً وَّ سَبِّحُوهُ بُکرَةً وَّ اَصِیلاً) احزاب /5

و در جایی دیگر فرموده است: (وَاذکُر رَبَّکَ فِی نَفسِکَ تَضُرُّعاً و خِیفَةً) اعراف/24






-غفلت از یاد الهی با شدت منع شده است، این همان عنوان موکدی از ذکر الله است،میفرماید: (وَ لاَ تَکُن مَنَ الغَافِیلینَ) اعراف /24

در جایی دیگر می فرماید:

(وَ لاَ تَکُونُوا کَالَّذِینَ نَسُوا اللهَ فَاَنسَاهُم اَنفُسَهُم) الحشر/3

3-فلاح و کامیابی وابسته با ذکر الله است:

(وَذکرُو اللهَ کَثیراً لَعَلَکُم تُفلِحُونَ) الجمعه/2

4-خداوندمتعال اهل ذکر را ستوده و فرموده است؛پاداش ذکر آنها ،رحمت و مغفرت است و با اجر عظیم نوازیده خواهند شد،چنانکه در سوره احزاب بعد از ذکر چند اوصاف مردان و زنان مؤمن می فرماید:

(وَالذَّاکرینَ اللهَ کَثیراً وَّ الذَّاکِراتِ أششعَدَّ اللهَ لَهُم مَّغفِرَةً وَّ أَجراً عَظیماً) الاحزاب/5

5-به کسانی که مست و منهمک در عیش و لذتهای دنیا بوده و از یاد الهی غافل اند، اخطار شده که آنان ناکام و نامراد خواهند بود.

(یاأَیُّهَا الَّذینَ آمَنوا لاَتُلهِکُم اَموالُکُم وَ لاَ اَولاَدُکُم عَن ذِکرِ اللهِ وَ مَن یَّفعَل ذَالِکَ فَأَولئِکَ هُمُ الخَاسِرونَ) المنافقون/12

این سه عنوان مذکور نیز برای تأکید و ترغیب به ذکر الله بسیار موثرند.

6-کسانی که ما را یاد کنند،ما آنان را یاد خواهیم کرد:

(فَاذکُرُونِی اَذکُرکُم وَ اشکُرُو.ا لِی وَ لاَ تَکفُرُون) البَقره/18

سبحان الله و بحمده،چه سعادت و کامیابی ای برای بنده الله بزرگتر از این است که خالق و مالک کائنات همواره او را یاد کند!

7-ذکر الهی در مقابل هر چیز ،عظمت و برتری دارد و از تمام چیزهای این جهان بالاتر است.

(و لَذِکرُ اللهِ اَکبَرُ) عنکبوت/5

بدون تردید اگر آدمی از نعمت  عرفان بهره مند باشد، ذکر الله برای او از تمام این کائنات بزرگتر و برتر است.

8-نسبت به اعمال بزرگی که از مقام والایی برخوردارند، راهنمایی شده که اختتام آنها با ذکر الله شود و گویا ذکر الله خاتمه آن اعمال باشد. مثلا در باره نماز فرموده است:

(فَاِذَا قَضَیتُمُ الصَّلوة فَاذکُرُو اللهَ قِیاماً وَّ قُعُوداً وَّ عَلی جُنُوبِکُم) النساء/15

و درباره نماز جمعه فرموده است: (فَاِذا قُضِیَتِ الصَّلوةُ فَانتَشَرُوا فِی الارضِ وَ ابتَغُوا مِن فَضلِ اللهِ  واذکُرُوا اللهَ کَثِیراً لَّعَلَّکُم تُفلِحُونَ)و درباره حج فرموده:

(فَاِذَا قَضَیتُم مَنَاسِکَکُم فَاذکُرُوا اللهَ کَ ذِکرِکُم أباءَکُم اَو اَشَدَّ ذِکراً) البقره/25

ازاین آیات معلوم شد که بعد از فراغت از عبادت و الامقامی همچون نماز و حج،برای آدمی مناسب نیست که از ذکر الله غافل باشد بلکه پس از فراغت از آنها نیز ذکر الله بر دل و زبان آدمی جریان داشته باشد و پایان بخش این اعمال ذکر و یاد الهی باشد.

9-در بعضی آیات بدین صورت به ذکر الله ترغیب داده شده  دانشمند و با بصیرت کسانی هستند که از ذکر و یاد خدا غافل نیستند. نتیجه لازمی این امر این خواهد بود کسانی که از ذکر و یاد الله غافل باشند، از عقل و بصیرت محروم خواهند بود.

(إِنَّ فِی خَلقِ السَّمَوَاتِ وَ الرضِ وَ اختِلاَفِ اللَّیلِ وَ النَّهاَرِ لاَیاتٍ لِأُولی الألبابِ الَّذِینَ یَذکُرُونَ اللهَ قِیاماً وَّ قُعُوداً وَّ عَلَی جُنُوبِهِم) آل عمران/20

10-مقصد و روح بزرگترین اعمال صالحه ذکر الله است. مثلاً درباره نماز بیان شده:

(اَقِمِ الصَّلوةَ لِذِکری) طه/1

و درباره مناسک حج، رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: (اِنَّمَا جُعل الطَّوَافُ بِالبَیتِ وَالسَّعیُ بَینَ الصَّفَا وَ المَروَةِ وَ رَمی الجِمَارِ لِاِقَامَةِ ذِکرِ الله)

همانا طواف بین صفا و مروه، و رمی جمرات،همه اینها به منظور ذکر الله مقرر شده اند.

و درباره جهاد فرمان  خداوندی است:

(یَا أیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواإذَا لَقِیتُم فِئَةً فَاثبُتُوا وَاذکُرُوا اللهَ لَعَلَّکُم تُفلِحُونَ) انفال/6

و در یک حدیث قدسی مذکور است: (إنَّ عَبدِی کُلَّ عَبدِی الَّذِی یَذکُرُنِی وَ هُوَ مُلاقٍ قِرنَهُ)

بدرستی که بنده کامل من است که هنگام مواجه شدن با حریف و دشمن مقابل خود نیز مرا یاد می کند.

 

ازاین نصوص قرآن و حدیث معلوم می شود که از نماز وتا جهاد،روح و جان تمام اعمال صالحه ذکر و یاد الله است. و همین ذکر و یاد الله با دل و زبان ،آن پروانه ولایت است که هر کس را نصیب شد،او به حق واصل گشت و هر کس را نصیب نشد دور و مهجور ماند.

ذکر ،غذای دلها عارفان و وسیله حیات آنها است، اگر این غذا با آنان نرسد، جسم برای آن دلها به منزله قبرمیشود،فقط یاد الهی ،آبادی عالم دلها است اگر عالم دلها از آن خالی باشد کاملا ویران می شود.

ذکر آن سلاحی است که ذاکران به وسیله آن،با راهزنان روحانیت و معنویت به جنگ و ستیز می پردازند، و آن خنکی است که به وسیله آن آتش درون خود را خاموش می کنند؛ و برای بیماریهای آنان دارویی است که اگر به آنان نرسد، دلهای آنان از تن شان جدا گشته وسقوط می کنن. و وسیله بزرگ ارتباطی بین آنان و بین پروردگار علام الغیوب است، چه خوش سروده است شاعر:

اذا مرضانا  تداوینا  بذکرکم       فنترک الذکر احیاناً فنتکسر

(هنگامی که ما بیمار می شویم با یاد شما خود را مداوا می کنیم و چون گاهی از یاد تو غافل می شویم در شرف مرگ قرار می گیریم)

همانگونه که خداوند متعال چشمهای بینا را با روشنی و بینایی منوّر کرده است،

همچنین زبان ذکر کنندگان را با ذکر ، مزیّن و آراسته کرده است، لذا زبانی که از ذکر و یاد الله غافل باشد، مانند

آن چشمی است که از نور و بینایی محروم است و مانند گوشی است که صلاحیت شنوایی را از دست داده است و مانند آن دستی است که فلج و بیکار گشته است، ذکر الله آن دروازه ای است که بین الله جل جلاله و بنده او باز است و بنده از طریق آن به بارگاه عالی می رسد و چون آدمی از ذکر و یاد خدئا غافل شود، این دروازه بسته می شود.

سراینده ای چه خوب سروده است:

فنسیان  ذکر الله موت قلوبهم    واجسامهم قبل القبور قبور

و ارواحهم فی وحشة من جسومهم    ولیس لههم حتی النشور نشور

(فراموش شدن و غفلت از یاد الهی مرگ دلهای شان است، و بدنهای شان قبل از قبرهای زمینی برای دلهای مرده آنان قبر خواهند شد، و روحهای آنان در وحشت شدیدی از بدنهای شان هستند، و تا پیش از قیامت برای آنان زندگی و حیاتی وجود ندارد)

در جاهایی دیگر از قرآن مجید نیز تحت عناوینی به ذکر الله ترغیب و تشویق شده است مثلا فرموده است: دلها با یاد و ذکر الله اطمینان و آرامش می یابند.(الا بذکر الله تطمئن القلوب)

درباره تأثیر و برکت ذکر الله به ترجمه چند جمله یکی دیگر از محققان و صوفیان ربانی صاحب کتاب((ترصیع الجواهر الکلمة)) نیز توجه کنید.

وی می گوید:

((برای منوّر ساختن دلها و تبدیل اوصاف رذیله به اوصاف حمیده،ذکر و یاد الهی از تمام طاعات و عبادات مؤثرتر است)) خداوند متعال می فرماید:

(إنَّ الصلوةَ تنهی عَنِ الفَحشَاءِ وَ المُنکَرِ وَ لَذِکرُ اللهَ أَکبَرُ)

و بزرگان فرموده اند: عمل ذکر چنان دلها  را صاف می کند مانند...

و عمل و تأثیر دیگر عبادات در پاکی و صافی دلها مانند عمل و تأثیر صابون در صاف کردن روی

 پس از این تمهید درباره عظمت و برکات ذکر الله به احادیث رسول اکرم صلی الله علیه و سلم توجه شود:

-عن ابی هریرة وَ ابی سَعید قالأً قالَ رسولُ اللهِ صلی الله علیه و آله وسلم:

لاَ یَقعُدُ قَومٌ یَّذکُرُونَ اللهَ إلاَّ حَفَّتهُمُ المَلئکَةُِ وَ غَشِیَتهُمُ الرَّحمَةُ وَ نَزَلَت عَلَیهِمُ السَّکِینَةُ وَ ذَکَرَهُمُ اللهُ فِیمَن عِندَهُ(رواه مسلم)

ترجمه:

از ابو هریره و ابو سعید روایت است که رسول اکرم(ص) فرمودند: هرگاه و هر کجا جمعی از بندگان خدا گرد آیند و الله را یاد کنند،لزوماً از هر سو فرشتگان گرد آنها جمع شده و آنان را در احاطه خود می گیند و رحمت الهی آنان را فرا می گیرد و کیفیت سکینه و آرامش قلب بر آنان نازل می شود و خداوند  در جمع فرشتگان مقرب خود آنان را یاد می کند.

شرح:

از این حدیث صریحاً معلوم می شود که جمع شدن گروهی از بندگان خدا در یک جا و ذکر کردن آنان، برکات و ثمرات خاصی دارد. حضرت شاه ولی الله در شرح این حدیث فرموده است: ((در این شکی نیست  که اجتماع مسلمانان و ذکر کردن آنها وسیله رحمت،سکینه و قرب ملائکه است.))

در این حدیث برای ذکر کنندگان الله، چهار نعمت خاص بیان شده است:

اول: اینکه از هر سو فرشتگان الهی  آنان رااحاطه می کنند.

دومک اینکه رحمت الهی آنها را در آغوش و سایه خود می گیرد و بطور نتیجه لازمی این دو نعمت.

سوم: این نعمت نصیب آنان می شود که بر قلب آنان ((سکینه))(که از عظیم ترین نعمتهای معنوی است نازل می شود،در اینجا مراد از سکینه ،سکون و اطمینان خاص قلبی است که از جانب خداوند متعال به عنوان هدیه خاصی به بندگان خاص او نصیب می شود، اهل سلوک و عرفان آن را(( جمعیت خاطر)) نیز می گویند، و کسی که دارای  این نعمت باشد، آن را درک و احساس هم می کند.

چهارم: اینکه خداوند متعال بندگان ذاکر خود را در جمع فرشتگان مقربین یاد می کند مثلاً می فرماید: بنگرید از فرزندان آدم این بندگان نیز هستند که مرا ندیده اند و به طور غائبانه ایمان آورده اند با وجود این، با چه کیفیتی از محبت و خشیت و با چه شوق و ذوق و سوز گدازی ذکر و یاد من هستند!

بدون تردید یاد کردن خداوند بندگان ذاکر خود را در جمع فرشتگان مقرب،چنان نعمت بزرگی است که والاتر از آن، دیگر نعمتی قابل تصور نیست.خداوند  متعال از آن محروم نکند.

تذکر: از این حدیث بطور اشاره این مطلب نیز معلوم شد که اگر یکی از بندگان ذاکر الله در قلب و درون خود کیفیت ((سکینه)) را احساس نکند (کیفیتی که قابل احساس است)باید بداند که هنوز به آن مقام ذکر نرسیده است که بر آن، وعده این نعمتها داده شده و یا در زندگی او نقصها و ضعفهایی وجود دارد که مانع از حصول آثار ذکر هستند. به هر حال در فکر اصلاح نفس خد باشد، زیرا وعده های رب کریم بر حق اند.


-عن ابی سَعیدٍ قَالَ خَرَجَ مُعاوِیَةُ عَلی   حَلقَةٍ فِی المسجِدِ فَقَالَ مَا أَجلَسَکُم؟ قَالُوا جَلَسنَا نَذکُرُ اللهَ قَالَ اللهِ مَا أَجلَسَکُم إلاَّ ذَالِکَ؟ قَالوا اللهِ مَا أَجلَسَنَا غَیرُهُ قَالَ: أمَا إِنِّی لَم أستَحلِفکُم تُهمَةً لَکُم وَ مَا کَانَ أَحَدٌ بِمَنزِلَتِی مِن رَسُولِ اللهِ صلی الله علیه و آله وسلم أقَلَّ عَنهُ حَدیثاً مِنِّی وَ إنَّ رَسُولَ الله صلی الله علیه و آله وسلم خَرَجَ عَلی حَلقَةٍ مِن أَصحَابِه فَقَالَ مَا أَجلَسکُم ههُنا؟ قَالوا جَلَسنَا نَذکُرُ اللهَ وَ نَحمَدُهُ عَلی مَا هَدَانَا لِلاسلاَمِ وَ مَنَّ بِه عَلَینَا قَالَ: اللهِ مَا أَجلَسَکُم إلاَّ  ذَالِکَ؟ قَالُوا اللهِ مَا أَجلَسَنَا إِلاَّ ذَالِکَ قَالَ: أَمَا إِنِّی لَم أَستَحلِفکُم تُهمَةً لَکُم وَ لکِنَّهُ أَتَانِی جِبرَئیلُ فَأَخبَرَنِی أَنَّ اللهَ عَزَّوَجَلَّ یُبَاهِی بِکُمُ المَلئکَةَ.(رواه مسلم)

ترجمه:

از حضرت ابو سعید خدری روایت است که حضرت معاویه رضی الله علیه و آله نزد گروهی که در مسجد گرد آمده بودند، آمد و از آنها پرسید: چرا اینجا جمع شده اید؟ آنان گفتند: ما اینجا نشسته ایم و مشغول ذکر الهی هستیم. حضرت معاویه گفت: شما را به خدا شوگند که فقط برای ذکر الهی نشسته اید؟ آنان در پاسخ گفتند: شوگند به خدا هدف ما جز ذکر خدا چیزی دیگر نیست. حضرت معاویه اظهار داشت:بدانید که در اثر سوء ظن شما را سوگند ندادم. حقیقت اینست در حدی که من با رسول اکرم(ص) ارتباط داشتم،هیچکس که در آن حد ارتباط داشته باشد،کمتر از من حدیث بیان نکرده اسن.

(یعنی من در روایت حدیث بسیار احتیاط می کنم لذا نسبت به دیگر افراد مانند خودم بسیار کم حدیث بیان می کنم مگر حالا حدیثی بیان می کنم و من به تبعیت از آن شما را به قسم وا داشتم آن حدیث اینست که) روزی رسول اکرم (ص) به مجلسی از اصحاب خود وارد شدند و از آنها پرسیدند شما چرا اینجا گرد آمده اید؟ آنان عرض کردند: ما ذکر و یاد الله را بیان می کنیم و حمد و ثنای او را در مقابل اینکه ما را هدایت کرد و توفیق ایمان و اسلام بخشید و با آن بر ما منت گذاشت ،به جای می آوریم، آن حضرت فرمودند: شما را بخدا سوگند که برای همین هدف جمع شده اید؟

شرح:

معلوم شد که جمع شدن بعضی از بندگان الله در یک مکان و با اخلاص او را  یاد کردن و حمد و تسبیح او را به جای آوردن، بی نهایت مورد پسند و رضای الله است و خداوند متعال در مجمع فرشتگان مقرب خود از اینگونه بندگان اظهار رضایت و خشنودی می کند.اللهم اجعلنا منهم

-عن ابی هریرة قال قَالَ رَسُولُ اللهِ صلی الله علیه و آله:إِنَّ اللهَ تَعَالَی یَقُولُ : أَنَا مَعَ عَبدِی إِذا ذَکَرَنِی وَ تَحَرَّکَت بِی ََفَتَاهُ(رواه بخاری)

ترجمه:

از ابو هریره روایت است که رسول اکرم (ص) فرمودند: خداوند فرموده است؛ هرگاه بنده من مرا یاد می کند و هنگام یاد من لبهای او حرکت کنند،در آن موقع من آن بنده خود را همراه هستم.

شرح:

یک معیت الله آنست که با هر شی خوب و بد جهان و با هر مؤمن وکافر وجود دارد. هیچ چیزی در هیچ زمانی از خداوند دور نمی شود. او بر هر شیء محیط است.

هر جا و هر وقت حاضر و ناظر است. و یک معیت ،معیت رضا و قبول است،معیتی که در این حدیث قدسی مذکور است همین معیت رضا و قبول است. و مدعای حدیث اینست که وقتی بنده من به منظور حاصل کردن رضا و قرب من مرا  یاد می کند،او را نعمت قرب و رضای من فوراً حاصل می شود.

او برای خواست من مرا یاد می کند و من در آن وقت کاملا با او همراه هستم. خداوند طلب این نعمت و ذوق و شوق آنرا و سپس خود نعمت را عنایت  فرماید.


-عن ابی هریره قال: قَالَ رَسُولُ اللهُ تَعَالَی أَنَآ عِندَ ظَنِّ عَبدِی بِی وَ أَنَا مَعَهُ إِذ ذَکَرَنِی فَإن ذَکَرَنِی فِی نَفسِی وَ إن ذَکَرَنِی فِی مَلاَءٍ إَکَرتُهُ فِی مَلَأٍ خَیراً مِّنهُم.(رواه البخاری و مسلم)

ترجمه:

از ابو هریره روایت است که رسو ل اکرم (ص) فرمودند: خداوند می فرمایدبرخورد من با بنده من مطابق با یقین او است و من با او همراه هستم هنگامی که مرا یاد می کند. اگر او مرا در خفا یاد کند، من او را نیز در خفا یاد خواهم کرد و اگر او مرا در جمع بندگان یاد کند، من او را در جمعی بهتر از آنها یاد خواهم کرد(یعنی در جمع فرشتگان)

شرح:

مفهوم جمله اول حدیث(( انا عند ظن عبدی)) این است: هر طوری که بنده با من یقین پیدا کند،من نیز مطابق آن، با او عمل خواهم کرد. مثلا اگر درباره خداوند نیت و یقین رحم و کرم  داشته باشد،خداوند را رحیم و کریم خواهد یافت لذا لازم است کهآدمی با خداوند یقین خوب داشته باشد و مطابق آن عمل کند. مفهوم قسمت آخر حدیث این است که وقتی بنده من مرا در خلوت و تنهایی چنان یاد کند که غیر از من و او دیگر کسی آگاه نباشد،عنایت من نیز با او این گونه خواهد بود.

میان عاشق و معشوق رمزیست        کراماً کاتبین را هم خبر نیست

و چون بنده مرا در ظاهر و در جمع دیگران یاد کند(در این یاد،دعوت و ارشاد وعظ و نصیحت نیز داخل است) من نیز اظهار ارتباط با او و مقبولیت وی را در جمع فرشتگان اعلام می کنم آنگاه او نزد فرشتگان مقبول و محبوب می شود. در این جهان نیز محبوبیت و مقبولیت عمومی برایش حاصل می شود. اثر و ظهور همین سنت الله است که بسیاری از عرفای کاملین که ارتباط خاص مخفیانه با الله دارند، گر چه بنزد خداوند متعال از آن مقام مقبولیت خاص بهره من هستند ولی در این جهان شناخته نمی شود ، و کسانی که ارتباط آنها با الله تعالی و دعوت الی الله ظاهر و علنی است آنان را نیز در این جهان مقبولیت عمومی حاصل می شود.


-عن ابی هریرة قال: کانَ رَسُولُ الله صلی الله علیه و آله یَسِیرُ فِی طَرِیقِ مَکَّةَ فَمَرَّ عَلی جَبَلٍ یُقَالُ لَهُ جَمدَانَ فَقَالَ: یَسیرُوا جَمدَانُ سَبَقَ المُفَرِّدُونَ قَالوا وَ مَالمُفَرِّدُونَ یَا رَسُولَ اللهِ؟

قَالَ:الذَّاکِرُونَ اللهَ کَثِیراً وَّ الذَّکِرَاتِ. (رواه مسلم)

ترجمه:

از ابو هریره روایت است که رسول اکرم (ص) در یک سفر به سوی مکه مکرمه می رفتند در مسیر راه چون به کوه (جمدان) رسیدند، فرمودند: این کوه جمدان است ((مُفَرِّدُون)) سبقت جستند عرض شد: مفردون چه کسانی هستند؟ آن حضرت فرمودند: مردان و زنانی که الله را بسیار  ذکر و یاد میکنند.

شرح:

((جمدان)) نام کوهی است که از مدینه منوره به مسافت یک روز راه قرار دارد. از احادیث متعدد معلوم می شود در هر قسمتی از زمین که ذکر الله شود،آن زمین آن را احساس و درک می کند.چنانکه در حدیثی مذکور است؛یک کوه به کوه دیگر می گوید:آیا امروز بنده ای که یاد خدا کند از تو عبور کرده است؟ هنگامی که آن کوه می گوید: آری!پس کوه سوال کننده می گوید: تو را مبارک و بشارت باد. معلوم می شود که وقتی آن حضرت از کنار کوه((جمدان)) گذر کردند،این امر برای ایشان کشف شد که بندگان مؤمنی که الله را بسیار یاد می کنند،مقامهای والای قبول و رضا را حاصل کرده اند پس فرمودند: مفردون یعنی کسانی که بسیار ذکر می کنند،سبقت و پیشی گرفته اند،معنای لغوی((مفردون)) یعنی خود را از هر چیزی  جدا و تنها کننده است و از این کسانی مراد هستند که در طلب قرب و رضای الله،خود را از مشکلات و گرفتاریهای دنیا یکسو کرده،از همه منقطع شده فقط در یاد و ذکر الله مشغول اند. همین مقام ((تفرید)) است و در اصطلاح خاص قرآن به آن ((تَبَتُّل)) گفته شده است.

((وَاذکُرِ اسمَ رَبَّکَ وَ تَبَتَّل إلَیهِ تَبتِیلاً)) پس مصداق ((اَلذَّاکِرُونَ اللهَ کَثِیراً وَّالذَّاکِرَات)) کسانی هستند که حال آنان چنین باشد و الله تعالی را قبله مقصود خود قرار داده اند.

برگرفته از معارف الحدیث








موضوعات مرتبط: فضایل ،ارکان و آداب اسلام ,
برچسب‌ها: ذکر , ذکر الله , آداب ذکر , برکات ذکر , تسبیحات , ذکر و سماع , شماع ,
آخرین مطالب